Projekt badawczy „Wspinamy się coraz wyżej, ale czy mądrze? Rosnąca popularność turystyki górskiej, a wpływ ograniczenia snu i krótkotrwałej hipoksji na siłę chwytu, wytrzymałość siłowa, parametry fizjologiczne i funkcje kognitywne u mężczyzn aktywnych fizycznie", w ramach projektu niekonkurencyjnego pt. „Wsparcie studentów w zakresie podniesienia ich kompetencji i umiejętności” (Działanie 01.05 Umiejętności w szkolnictwie wyższym, Program Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027).
- Projekt realizowany będzie w okresie 2025-2026.
- Wnioskowany budżet projektu: 31 465 zł.
- Opiekunem projektu jest dr hab. Aleksandra Filip-Stachnik, wykonawcą student Mateusz Świątek
Celem projektu jest ocena wpływu krótkotrwałej ekspozycji na hipoksję oraz ograniczenia snu na sprawność fizyczną i poznawczą. Analizowane będą zmiany w sile chwytu (dynamometr) oraz odporność na zmęczenie mięśniowe (liczba poprawnie wykonanych podciągnięć). Dodatkowo ocenione zostaną funkcje poznawcze przy użyciu Testu Flankera (Eriksen i Eriksen, 1974). Projekt ma na celu ocenę fizjologicznych, kognitywnych i funkcjonalnych zmian u osób aktywnych fizycznie w warunkach zbliżonych do środowiska wysokogórskiego.
W ostatnich latach rośnie popularność turystyki wysokogórskiej, wspinaczki oraz biegów górskich. Szacuje się, że powyżej 2500 m n.p.m. przebywa corocznie ponad 100 mln osób – głównie rekreacyjnych turystów, często bez odpowiedniego przygotowania i aklimatyzacji (West et al., 2004). Na Mont Blanc podejmowanych jest 20 000–30 000 prób wejścia rocznie, z czego ok. 100 kończy się tragicznie. Na Matterhornie liczba zgonów sięga kilkunastu rocznie (UIAA, 2018), a na Mount Everest do końca 2024 r. życie straciło ponad 340 wspinaczy; łączna liczba zgonów na ośmiotysięcznikach przekracza 1000 (The Himalayan Database, 2024). Pomimo postępu technologicznego, ofiarami wypadków bywają także osoby aktywne fizycznie, często w złej dyspozycji dnia wynikającej z niedostatecznej regeneracji i snu.
Sen odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu zdrowia i wydolności. Jest niezbędny dla funkcjonowania układów: nerwowego, hormonalnego i odpornościowego (Besedovsky et al., 2012). Jakość i długość snu mają kluczowe znaczenie dla regeneracji, zwłaszcza po wysiłku (Vitale et al., 2020). W górach jakość snu spada – częste wybudzenia i uczucie niewyspania to powszechny problem (West et al., 2004).
Niedobór snu wpływa negatywnie na organizm. Chroniczne ograniczenie obniża wydolność tlenową, siłę mięśniową, dokładność ruchów i szybkość reakcji (Fullagar et al., 2015). Prowadzi do spadku koncentracji, pogorszenia nastroju i większego ryzyka urazów (Milewski et al., 2014), zmniejszając aktywację kory przedczołowej (Goel et al., 2009).
Hipoksja, czyli obniżony poziom tlenu we krwi, wpływa negatywnie na funkcje poznawcze, takie jak pamięć robocza, uwaga oraz czas reakcji (Ramirez-dela-Cruz et al., 2024), a także na siłę i wytrzymałość mięśniową, metabolizm komórkowy oraz zdolności wysiłkowe (Fulco et al., 1998). Może również sprzyjać podejmowaniu ryzykownych decyzji (Rausser-Klug et al., 2019) oraz prowadzić do podwyższenia poziomu kortyzolu i prolaktyny, aktywując układ współczulny (Favret & Richalet, 2007), co skutkuje zaburzeniem równowagi autonomicznej.
Połączenie hipoksji i niedoboru snu może nasilać negatywne skutki każdego z tych czynników. Brak snu zaburza reakcję organizmu na hipoksję (Roser & West, 2022), wpływając na zdolności motoryczne, poziom zmęczenia i procesy metaboliczne.
